Pogodna klima, plodno tle, bogastvo suma, dobar geografski i topografski polozaj samog mjesta pored Drine, mnogi prirodni izvori sve su bili naj povoljniji polozaji i prirodni uslovi koji su pruzili mogucnost, da su se jos u davnoj proslosti na mjestu danasnjeg Gorazda udruzili ljudi i podigli naselja. Prvi poznati tragovi naselja u Gorazdu i u njegovoj neposrednoj blizini na osnovu iskopina vode nas u mladje kameno doba (neolitsko doba) u vrijeme oko 2. 300 godina prije nove ere. Tragovi neolitskih ljudi nadjeni su na dva mjesta , i to u dolini podhranjenske rijeke, u Popovu dolu na lijevoj strani Drine, kao i u selu Zubcicima u Lugu (Lug je mjesto) 3, 5 km uzvodno od grada na desnoj obali rijeke Drine. Ta naselja su potpuno slucajno otkrivena prilikom izvodjenja nekih gradjevinskih radova 1955. godine. Tu su pronadjeni bodezi od kamena, kamene sjekire, kameni cekic, vaze, razno posudje od glinene opeke i raznog drugog kamenog alata. Sem toga nadjeni su i idoli (kipovi). Kasnije ovaj kraj bio je nastanjen Ilirima. Na ovo nas upucuje naziv mjesta Glamoc. Ovo naselje nalazi se sjeverozapadno od grada, udaljeno 2,5 km, a smjesteno je u malom dolinskom erozivnodenudacionom prosirenju kroz koji protice glamocki potok i ulijeva se u podhranjensku rijeku u samoj varosi. Od Ilirskih plemena koji su bili nastanjeni u ovom podrucju bili su Autarijati.
Kameni cekic iz neolitskog doba (oko 2300-te godine p.n.e.) nadjen 1955 u zaseoku Lug kod Zupcica
Rimski period
Krajem XIX vijeka podrucje duz rijeke Drine bilo je predmetom paznje od strane arheologa. Tom prilikom nadjeni su i prouceni duz gornjeg toka Drine mnogobrojni anticki spomenici. Od mjesta sa mnogobrojnim rimskim ostatcima vazno je napomenuti nedaleko od Foce, selo Kunovo, Cestin i Vrbnica. Osobito je bogata ostacima iz tog doba Ustikolina naselje 20km od Gorazda prema Foci. Godine 1895. nasao je tu jedan seljak prilikom oranja bronzani uteg s natpisom na gornjem dijelu, predpostavlja se da bi to mogla biti Rimska libbra. U novije vrijeme otkriven je tu u Ustikolini na desnoj obali rijeke Drine i rimski mozaik koji nas upucuje na zakljucak da je morala postojati znatnija rimska naseobina. Nedaleko od Visegrada doskora su bila cuvena rimska groblja i u prvom redu njih ima u mjestima Gostilja, Klasniku, Stitarevu i Starom brodu. Groblja su sa nadgrobnim plocama i natpisima, a na nekima su u reljefu prikazana i ljudska lica. Postoje podaci da je uzi gorazdanski kraj bio nastanjen u rimsko doba.
Mali kip iz neolitskog doba (oko 2300-te godine p.n.e.) nadjen 1955 u zaseoku Lug kod Zupcica
Pouzdano postoje podaci da je bilo naselje na mjestu Gorazda u rimsko doba. Tu u Gorazdu ranije su nadjeno nekoliko rimskih natpisa. Takodje sve do 1880 godine u varosi na desnoj obali rijeke drine postojala su dva rimska serkofaga (raskosno izradjen mrtvacki kovceg od kamena). Sta se desilo sa njima nemamo podataka. Postoje pretpostavke da ih je Drina odnijela i zasula sa sljunkom 1896 godine. kada je bila nadosla. Osim toga vazno je napomenuti da je jedna rimska jedinica imala neko vrijeme sjediste na danasnjem prostoru izmedju naselja Sopotnice i Zidina udaljeno 3-5 km sjeveroistocno od grada, sa jupiterovskom pridjevskom oznakom "COHORTALIS". Istocno od same danasnje crkve u Sopotnici u groblju nadjeni su ulomci crijepova od rimskog naselja, a zatim ostaci zidova u njivama prema crkvi juzno od puta, dok je drugi dio rimskog naselja visoko pokriven nanosom Drine. Takodje iz rimskog doba su pronadjene i neke ploce sa brojevima i nekim oznakama, koje su kasnije uzidane u neke objekte. Zanimljivo je napomenuti i u metalu izliven kip rimskog bozanstva "HERMES PSYCHOPOMPOS" koji su ovamo donijeli rimljani sa sobom. Njegov reljef uzidan je kasnije spolja u istocni dio zida crkve gdje se i danas nalazi. Rimsko naselje na mjestu Gorazda bilo je podignuto na rimskoj cesti koja je isla od jadranskog primorja, kako je ranije napomenuto. To rimsko naselje je kasnije vjerovatno tokom raznih najezdi i borbi bilo potpuno razoreno i unisteno.
